De gelukkige les voor het bouwen van bamboefluiten (samenwerken) 5

Meester Ferdinand gaat enkele kinderen helpen die één of twee lessen gemist hebben.
Ik geef uitleg over de bovenste drie gaatjes: de a, de b en de cis. Die maken we deze deze les.

Het stormt. Zoals de regendruppels langs het raam glijden, zo druppelen de kinderen binnen. En dan is er nog een lichte onrust van het aanstaande sinterklaasgebeuren. Dat laatste geldt ook voor mij: ik heb mijn iphone vergeten voor het maken van foto's.

Aan het eind van de vorige les hoorden we dat de fis niet goed klonk. Daar heb ik extra goed naar geluisterd en bij ongeveer zeven fluiten het gaatje iets groter gemaakt: de toon was te laag.
Aan het eind van deze les mag je weer blazen. Thuis veeg ik het mondstuk af met een lapje dat gedrenkt is in heel sterke alcohol. Dan zijn alle bacteriën  dood. En - zoals jullie vroegen in de vorige les - wat gebeurt er als ìk heel verkouden ben?  Dan kan ik niet op jullie fluiten spelen en heb ik een probleem.

Er staan drie puntjes op de fluit. Daar komen de volgende drie gaatjes: één voor de a, één voor de b en één voor de cis. Je kunt elkaar helpen bij het boren van het gaatje. Denk er nog even aan: de boor al doordraaiend omhoog trekken.

Als je links bent, draai je het wieltje naar je toe.

En als je aandacht er niet helemaal bij is, kan dit gebeuren..........

Dat betekent opname in het "bamboeziekenhuis"

Aan het eind van de les klinken er zes mooie tonen. Alleen de cis klinkt heel onzuiver. Daar ga ik nog iets aan doen.

Bea Kloosterman

De gelukkige les voor het bouwen van bamboefluiten (de rij) 4

Dit keer moet ik duidelijk maken dat het nodig is dat de kinderen in een rij staan om de hoogte van de toon te laten controleren. We maken vandaag de gaatjes voor de e, fis en g.

De bel geeft het einde van de pauze aan. Een paar kinderen komen meteen bij de instructietafel staan. Veel kinderen lopen automatisch naar hun tafel. Alles beweegt: armen, benen, monden. Zonder dat ik iets zeg, komen zij ook bij de instructietafel. De vorm is er maar er zit onrust in hun lijven.

Ik vertel dat ik hier en daar nog een klein ringetje heb afgezaagd voor de grondtoon. Ik doe voor hoe ze een reep tape naast het venster moeten plakken en daarop de kwarten aangeven (de helft en van elke helft weer de helft). Meester Ferdinand zal de kwarten nameten. Er worden drie gaatjes geboord en ik laat de kinderen uitrekenen hoe vaak ze bij het stemapparaat komen: 3 x 14. Soms is het nodig om voor één gaatje twee of drie keer te komen. Dat betekent een lange rij ook al gaat het heel snel. Je kunt jezelf helpen om rustig te wachten door de instructiefoto's te bestuderen.

Wachten op je beurt in de rij.

Als het tijd is blazen we allemaal de grondtoon, daarna de e, de fis en de g. Alom verwondering en verbazing. Eén kind vraagt waarom ze nu wél zelf op hun fluit mogen blazen. Daarover vertel ik de volgende keer.

Alles is fortissimo gegaan. Zo ook het opruimen.

Wie ruimt wat op?

Bea Kloosterman.

De gelukkige les voor het bouwen van bamboefluiten (fluisteren) 3

Alle fluiten krijgen in deze les dezelfde grondtoon. De instructiestappen vragen minder voorbereiding dan de "moeilijke" dingen die het hart van de fluit raken.

De kinderen komen na de pauze - uit zichzelf  en meteen - om de instructietafel staan met de vraag: "Wat gaan we vandaag aan de fluit doen?" De meeste kinderen knikken instemmend. Ze zijn gemotiveerd en gericht op de les. Een héél gelukkig begin voor mij om met de uitleg te beginnen.

Eerst laat ik het bandje zien om de fluit die opgenomen is geweest in het "bamboeziekenhuis" en ik zeg hoe dit kon gebeuren. Ik vertel dat ik de kurken passend heb gemaakt door er - soms - een stukje tape of een stukje vilt om te doen. De kinderen mogen de kurk afzagen - heel voorzichtig -  en ik laat de tanden van de zaag voelen.

We meten de grondtoon met het stemapparaat. Als je een stukje van de fluit afzaagt wordt de toon hoger.  Ik blaas alleen op de fluit zodat bacteriën niet verspreid worden en het niet nodig is om het mondstuk telkens te desinfecteren. De kinderen kijken op het apparaat om te zien of de D oplicht en het wijzertje op de nul staat.

Nog een smal ringetje zagen en dan staat de wijzer op nul.

Een stemapparaat is gevoelig en als er gepraat wordt geeft hij niet de goede toon aan. Dus moet er gefluisterd worden en dat oefenen we even.

Fluisterend praten over je fluit.

Bij meester Ferdinand hebben de kinderen twee stemgaatjes geboord. Ook hebben ze aan hem hulp gevraagd bij het mooi maken van het mondstuk met een grote halfronde vijl. Als het mondstuk prettig voelt op de onderlip mogen ze even blazen. Alle fluiten hebben nu dezelfde grondtoon.

Bea Kloosterman

Precisiewerk met bamboe op de Vrije School in Amersfoort (schrapen) 6

De bovenste gaatjes, de a, de b en de cis heb ik in de tussentijd gecontroleerd op toonhoogte. Hier en daar was nog een streek van de vijl nodig ("kabouteren"). Aan de achterkant van de fluit zet ik met de priem een puntje voor het laatste gaatje: de hoge d. Die gaan we in deze les maken. En daarna komt ook  de afwerking. 

Het boren van het laatste gaatje is heel snel gebeurd. De samenwerking gaat goed hoewel de kinderen een beetje wiebelig zijn. Ik had de instructie ook met weinig overtuiging gegeven.

Met een schraapstaal het huidje eraf schrapen.

Dan moet het huidje van de fluit afgeschraapt worden. Daarvoor hebben we een schraapstaal nodig. Dat is een rechthoekig plat stukje ijzer. Aan de vier lange kanten zit een braam van ongeveer 1 millimeter. Als je met je vinger over het ijzer gaat, voel je aan de uiterste kanten een braam. Je doet je hand om het schraapstaal en trekt met de braam het velletje eraf. Je ziet slierten op je tafel komen.

Schuren met grof, middel en fijn schuurpapier.

Als dat klaar is maak je de fluit mooi glad met schuurpapier. Eerst grof, dan middel, daarna fijn schuurpapier. Tenslotte nog met staalwol erover en dan is de fluit zijdezacht (zie blog van 29 - 10 - 2014).

Bea Kloosterman

Precisiewerk met bamboe op de Vrije School in Amersfoort (drie bovenste gaatjes) 5

In de tussentijd heb ik in het tweede kwart vanaf de bovenkant van het venster drie stipjes gezet met de priem. Want we maken vandaag de gaatjes voor de a, de b en de cis. Bij de controle van de toonhoogte van de e, de fis en de g moest ik af en toe iets "kabouteren".

Het fluisteren, het samenwerken en de concentratie gaan allemaal goed. Vandaag gaan we oefenen in het niet door elkaar heen praten en/of fluisteren, maar even wachten tot de ander klaar is met zijn of haar zin.

Samenwerken bij het boren van een gaatje.

Het boren van de gaatjes gaat vrij vlot, mede door de goede samenwerking: de één houdt de fluit vast en de ander boort het gaatje (zie ook het blog van 15 - 10 - 2014). Bij controle op de toonhoogte geef ik weer met potlood aan tot hoever het gaatje uit gevijld moet worden. Dat gaat nu op de goede manier (zie foto).

De fluit op de zijkant leggen en het gaatje uit vijlen.

Als de gaatjes klaar zijn kan er geschraapt worden. Daarover de volgende keer meer.

Bea Kloosterman.

Is absoluut gehoor erfelijk?

Hoe zit het met erfelijkheid en absoluut muzikaal gehoor? Ik las De appel en de boom van psychiater René Kahn, waarin hij onderzoekt waarom je bent wie je bent. Is dat aanleg of opvoeding? Die vraag blijkt achterhaald. Absoluut muzikaal gehoor bijvoorbeeld, is erfelijk, maar heeft de juiste omstandigheden nodig wil het aan het licht komen. 

Wat is absoluut muzikaal gehoor? Dat wil zeggen dat je zonder hulp van een stemvork of stemapparaat de hoogte van een toon kunt benoemen (zie het blog van 07-01-2015). Een zeldzame eigenschap die maar 1 op de 1000 mensen bezit. Absoluut muzikaal gehoor is erfelijk, zo blijkt uit onderzoek. Het komt namelijk meer voor in bepaalde families. In DNA onderzoek is het gen gelokaliseerd wat betrokken is bij deze eigenschap.

Maar is dat het hele verhaal? De eigenschap blijkt veel meer voor te komen bij musici en muziekstudenten. Dat roept de vraag op of er toch niet sprake is van ontwikkeling van deze eigenschap door oefening. Uit onderzoek onder musici komt naar voren dat juist onder musici die voor het zesde levensjaar begonnen met muziek absoluut gehoor veel voor komt. Begon een kind later aan muzieklessen, dan kwam de eigenschap niet tot ontwikkeling.

De erfelijke eigenschap absoluut gehoor komt slechts onder deze bijzondere omstandigheid aan het licht. Zoals in veel gevallen bepaald door een wisselwerking tussen aanleg en omgeving.

Fetsje Luimstra

Ra, ra....waar komt de zoem vandaan?

Tijdens de bouwavond met ouders in Driebergen (zie 't blog van 26-11) hoorden we een zoem in het lokaal. Kwam die uit een apparaat of van de brandmelder of van nog iets anders? We wisten het antwoord niet.

Ik ging kijken waar dat irritante geluid vandaan kwam. In de gang, in het lokaal naast ons, in het lokaal daarnaast, aan het einde van de gang, overal hetzelfde gezoem, maar er was niemand. Ik liep door de hal even naar buiten. Ook buiten kon je het horen. In de portiersruimte controleerden we het brandalarm, maar dat hielp niet.

Weer in ons lokaal zegt Nannie: het lijkt wel een stemapparaat. "Nee", zeg ik, "het klinkt in het hele gebouw". "Heb jij een stemapparaat bij je?" "Jawel"  Ik haalde hem uit mijn zak en ja hoor........   ik schaamde me te pletter, de C-toon, helder en duidelijk.

Het stemapparaat.

In het begin van de avond had ik het even gebruikt om te kijken hoe nauwkeurig Ita, onze maestro, met haar absolute gehoor alle nieuwe fluiten stemde: exacte D-toon!!! Ik stopte mijn stemapparaat weer snel in mijn broekzak zonder op off te drukken waardoor...........  Laten we het er maar niet meer over hebben.

Albert Dorresteijn