Mooi van Bamboe: de sheng

De sheng is een oosters mondorgel met bamboe pijpjes, waarvan de klank doet denken aan een aangeblazen accordeon. Ik las in de Volkskrant een lyrische recensie. De shengspeler Wu Wei speelde het stuk Teoton van Tiensuu  in het Concertgebouw in Amsterdam.

Recensie De Volkskrant
Hoe Wu Wei de sheng demonstreert op YouTube

Fetsje Luimstra

De nieuwe fluiten zijn tot leven gekomen (7 slot)

De nieuwe fluiten zijn heel goed ingeblazen. De barstjes zijn gerepareerd. De fluiten hebben prima hoezen ter bescherming. Hoor hier hoe ze klinken: meester Ferdinand maakte een filmpje! 

                                                                                                            

De hoezen ter bescherming van de fluiten.

                                                                                                 

Meester Ferdinand heeft een canon ingestudeerd met zijn klas.  Eén meisje doet de grepen voor om een  klasgenoot die misschien een enkele greep niet meer weet, te helpen. Kijk, luister en geniet van de nieuwe bamboefluiten!!!

Bea Kloosterman

De nieuwe fluiten komen tot leven (1)

De nieuwe fluiten worden nu ingeblazen. Dat doet meester Ferdinand elke dag zo'n vier minuten met zijn klas. Na ongeveer drie weken wordt het inspelen verder opgebouwd. Ik vertel nu hoe dat gaat.

Meester Ferdinand beheerst vóór het inspelen de vier items voor de techniek van het spelen.  Dat zijn: houding, tonggebruik, flappen van de vingers en ademhaling (zie ook het blog van 29-04-2015)       De leerlingen moeten goed slikken zodat de nieuwe kurken niet meteen vollopen met speeksel. Dan zet de nieuwe kurk uit en kan het mondstuk gaan barsten.

Aan de vingers kun je zien dat de laagste tonen ingespeeld worden.

Meester Ferdinand begint met het blazen van de grondtoon en de lage tonen. De kinderen moeten de kans krijgen om hun eigen toon te horen en mooier te maken door harder of zachter te blazen. Dat doe je door met z'n allen te spelen (iets langer), één kind (kort) en weer terug. De andere helft van de klas komt de volgende dag aan de beurt voor de individuele oefening.

Hoe het kan dat alle kinderen goed fluiten, daarover vertel ik de volgende keer.
Bea Kloosterman

De bamboefluit en het schimmentheater

De milde en mysterieuze klank van de bamboefluit is ideaal voor het begeleiden van een schimmenvoorstelling.

In een schimmenvoorstelling komt de wereld van het verstilde en geheimzinnige naar voren. De verschillende bamboefluiten geven daaraan een verdieping en aanvulling. Bijvoorbeeld een scene met vogeltjes wordt ondersteund door de sopranino of de sopraan. Je ziet niet alleen de vogeltjes maar je hoort ze ook. En als de beer optreedt wordt hij begeleid met de basfluit. Je ziet de zware stappen van de beer en je hoort ze in de muziek van de bas. Zo zijn er ook scenes waarbij de alt of de tenor een aanvulling geven op het spel.

Petra Rosenberg speelt op de bamboefluit.

De fluiten accentueren en vertellen delen van het verhaal. Muziek en beeld vloeien in elkaar over, vullen elkaar aan. Soms leidt de muziek en soms het beeld. Bekijk hieronder de impressie van een Lichtje voor de Winter.

Schimmentheater Licht in het Donker geeft uitsluitend schimmenvoorstellingen. Het gebruikt daarbij
de muziek zoals boven beschreven. Een belevenis die je eigenlijk niet mag missen. Zie ook www.schimmentheater.nl

Bea Kloosterman

Ensemble in Kersttijd

In december hield het ensemble haar jaarlijkse kerstspeelavond. Het is traditie dat oud-leden uitgenodigd worden om liederen als Stille Nacht te spelen. Voor de speellijst put de huidige dirigente Mirte Lohmann uit Alberts Nummering, het gebundelde repertoire van het ensemble.

Sinds 2000 speelt een groep van rond de 10 bamboefluiters samen in het ensemble. Ze komen tweewekelijks bij elkaar om samen te spelen onder leiding van Mirte Lohmann. Leden hebben de basiscursus én de tenorleergang gevolgd op de Fluitzolder. 

Ze beschikken over verschillende fluiten: sopraan, alt, tenor, bas, en af en toe wordt de sopranino, de kwartbas en de grootbas gebruikt. 

In de loop der jaren heeft het ensemble een repertoire opgebouwd van meer dan 180 uiteenlopende stukken. Dat aantal bleek toen ensemble lid Albert Dorresteijn deze zomer de stukken nummerde naar speelhistorie, en samenbracht in éen bestand.

Dirigente Mirte Lohmann tijdens de kerstspeelavond.

Fetsje Luimstra.

Het "innerlijk" en het uiterlijk van de fluit.

Voor het bouwen van de fluit zijn technieken nodig. Voor het versieren ook. Ik noem dat het uiterlijk van de fluit. Maar het allerbelangrijkste is het "innerlijk" van de fluit, de klankkleur. Ook de klankkleur van de fluit kun je beïnvloeden.

Onder het "innerlijk" van de fluit versta ik het geluid: luid, hees, zacht, hard, fluisterend, met of zonder ruis, gesluierd, dun, ijl, helder, mysterieus. Als de toonhoogte hetzelfde is, kan de klankkleur oftewel het timbre heel verschillend zijn. Als voorbeeld neem ik een dun buisje. De toon wordt meestal helder en klein. Bij een dikke buis wordt de toon vaak stevig en fors.

Er zijn korte dikke en lange dunne fluiten.

De bouwer probeert de klank die bij een bepaalde buis past, optimaal te maken. De mogelijkheden daarvoor zijn: werken aan de vensterbank, aan de opening tussen de kurk en het kanaal, aan de gladheid van het afgesneden stukje van de kurk en aan het verder afschuinen van de vensterbank. Dat vraagt soms heel veel tijd maar het is de moeite waard.

Bea Kloosterman

Ouders bouwen een fluit voor hun kind

Op de Vrije School de Vuurvogel in Driebergen bouw ik met de ouders een sopraanfluit voor hun kind. In twee avonden bouwen ze een fluit zonder gaatjes waar hun kind op gaat spelen en gaatjes in gaat maken.

Drie gezellen (gediplomeerde bouwers) komen mij helpen bij het begeleiden van het bouwen van de fluiten. Er komen een kleine twintig ouders. De eerste avond kiezen zij een bamboebuisje en voegen zich bij een gezel. Die geeft de aanwijzingen voor het bouwen. Daarover kun je lezen in het blog van 27 september.

Aan het eind van de eerste avond hard werken, komt er een aarzelende toon uit de fluit. Elke gezel gaat die toon thuis optimaliseren, d.w.z. venster, kanaal, vensterbank en kurk op de millimeter nauwkeurig passend maken. Dat is het "kabouteren" in het blog van 3 oktober.

De tweede avond begeleidt elke gezel elke gezel een onderdeel: het  mondstuk mooi maken, op de grondtoon afzagen (zie blog 08 - 10 - 2014),  versieren d.m.v. branden (zie blog 29 - 10 - 2014), of politoeren (zie blog 28 - 08 - 2014).

Zo ziet de fluit zonder gaatjes er uit.

Halverwege de avond komt de grote verrassing. Alle ouders blazen op hun fluit en horen dezelfde toon. Onder leiding van de maestro (dat is een "meester" in het Bamboefluitersgilde) moeten ze lange en korte noten blazen (de partituur). Na elke regel is er een tussenspel, eerst van de sopraan, dan van de alt, daarna komt de tenor en tenslotte de bas. Vervolgens speelt iedereen samen: een heus bamboe-orkest.

De maestro leidt het bamboe-orkest.

De kinderen in de klas spelen aanvankelijk met één toon. Als de juf vindt dat de kinderen aan de volgende noot toe zijn, ga ik naar de school om met de kinderen een nieuwe noot in de fluit te maken. Daarover vertel ik een volgende keer.

Hetty van Geene



En nu een liedje spelen

Alle gaatjes zitten nu in de fluit. Hoe klinken al die verschillende tonen? Dat ga ik met de kinderen onderzoeken door een liedje te spelen.

Ik doe voor hoe ik met mijn rechterhand de onderste drie gaatjes sluit ( met de ringvinger, de middelvinger en de wijsvinger). Met mijn linkerhand sluit ik de bovenste drie gaatjes (met dezelfde vingers als die van de rechterhand) en met mijn linkerduim het achtergaatje.

Dan speel ik met mijn rechterhand het liedje De stoker en de machinist... d - g - g - fis - fis - e -e - d. De kinderen spelen mee. Ze kennen het nog uit klas 3 en klas 4. Dat klinkt heel mooi.
                                                                               

Uit: Speenkruid 1 verzameld door Truus ten Cate.
 

Dan spelen we hetzelfde liedje met de linkerhand (de onderste gaatjes blijven open, de  rechterhand ondersteunt de fluit) g - c - c - b - b - a - a - g.... We horen nu alle hoge tonen, behalve de toon hoge d.

De kinderen kennen dit liedje en ze hebben het vaak gespeeld op hun schoolfluit,  maar ze spelen het nu op hun zelfgebouwde fluit en dat maakt alles anders...15 fluiten, 15 blije gezichten, één liedje.

Over het versieren van de fluit lees je een volgende keer.

Bea Kloosterman                                                                                 

                                                                                

Alle gaatjes in de fluit

Er zijn nu 15 fluiten met de grondtoon d. Dat is één  toon. Om een liedje te spelen, heb je meer tonen nodig. Daarvoor maken we in deze les gaatjes in de fluit.

Ik heb uitgemeten waar het eerste gaatje moet komen. Op die plaats heb ik een stipje gezet. De kinderen maken met een priem een klein putje. In dat putje zetten ze de handboor en..... draaien maar.

Met de priem een putje maken op de plaats van de potloodstip.

De boor al doordraaiend omhoog trekken.

Ik help even mee als de boor door het bamboe heen is. Je trekt de boor nu al doordraaiend omhoog. Dat is voor veel kinderen een moeilijke beweging. Ze willen het liefst terugdraaien maar dan komen er rafels rondom het gaatje. Ik luister naar de toon en teken met potlood een randje om het gaatje. Dat stukje moet weg gevijld worden.

Het gaatje groter maken zodat de toon hoger wordt.

Na controle kan het volgende gaatje worden gemaakt. Er komen zes gaatjes aan de voorkant en één aan de achterkant.

Nu kunnen we een liedje spelen! Hoe we dat doen vertel ik volgende week.

Bea Kloosterman

Het schooljaar begint ook met bouwen

In klas 5 (groep 7) gaan de kinderen  hun eigen fluit bouwen. Ze hebben dan al 4 jaar op een schoolfluit gespeeld. Het begint met het uitzoeken van een bamboebuis, tussenschot wegvijlen, venster maken, en het kanaal en de vensterbank.

Ik ga bouwen met de helft van de klas. Dat zijn 15 leerlingen. Een assistent helpt bij het uitvoeren van de instructie. Ze zoeken een buis uit. Ik zeg dan: 'Pak er een die je aanspreekt: het voelt fijn, het ziet er goed uit voor jou'. Bamboe bestaat uit stukken, die stukken hebben een tussenschot aan de binnenkant. Dat tussenschot moet zo ver mogelijk weg gevijld worden met een grote ronde vijl.

Het vijlen van het tussenschot

Met de zaag maak je de vorm van het mondstuk.

 

Dan maak je het venster: dat is het luchtgaatje. Hoe groot het wordt, hangt af van de doorsnee van de bamboebuis. Meestal wordt het 4 x 6 mm. Eerst moet je met de priem een gaatje prikken en daarna een gaatje boren. Dat ronde gaatje moet een rechthoekje worden. Je begint met een half-ronde vijl. Daarmee vijl je naar de hoekjes. Dan ga je met een platte vijl verder.

Het kanaal, dat is het gootje waar de lucht straks van boven de fluit in gaat, breng je aan met de platte vijl. Het is een sleufje van 2 mm diep met loodrechte wanden die aansluiten bij het venster.

 

Nu kan de vensterbank gemaakt worden. Je houdt de platte vijl schuin en dan vijlen tot er een klein randje over blijft. De bovenkant van het venster moet beschermd worden met tape zodat er geen beschadiging komt.

Dan zoek ik een kurk uit mijn voorraad die in de fluit past. Die komt in het mondstuk, en wordt aangepast aan de vorm. Volgende week vertel ik hoe ik thuis aan de slag ga met het 'kabouteren' van de fluit.


Bea Kloosterman

Fluiten bouwen van Zeister bamboe

In Zeist is een bamboetuin met vijftien verschillende soorten bamboe. Van de stengels worden bamboefluiten gemaakt.

Als de stengels dik genoeg zijn, laat ik ze enkele jaren drogen onder een afdak in de open lucht. We kunnen daar prima fluiten van bouwen.

Albert Dorresteijn, een enthousiaste bouwer, heeft uit een stengel twee fluiten gebouwd: een bas en een tenor. Het onderste deel van de bamboestengel is dik en daarvan heeft hij een basfluit gebouwd. En uit het stuk daarboven, dat dunner is, een tenorfluit gebouwd. Leg je de twee fluiten tegen elkaar, dan is de stengel weer compleet. De fluiten klinken prachtig.

Bea Kloosterman

De bas en tenor van Albert Dorresteijn

Versier techniek: reliëf

Deze versier techniek werkt met reliëf. Onder de bast van deze alt zit een andere kleur bamboe: dat contrast kun je gebruiken. Je haalt gedeeltelijk de bast weg, daardoor wordt de onderliggende kleur zichtbaar.

Zuurstok-alt oktober 2012

Eerst heb ik met afplakband de vorm aangebracht en de bast die ik wil behouden beschermd. Daarna heb ik de rest weg gevijld, met een platte vijl. Die kale stukken heb ik geschuurd met schuurpapier, in de richting van de nerf. Het is wel even werken voor ze mooi glad zijn!

De overgangen wilde ik scherp: ik heb een gleufje gevijld met de kleine ronde vijl. Vervolgens lijmde ik daar een draadje splijtzijde (dat is borduurgaren) in met secondelijm. Om het draadje goed op de plaats te houden heb ik de fluit met blanke vernis gelakt. 

door Hetty van Geene

Informatieavond cursus bamboefluiten op 9 oktober

Op dinsdag 9 oktober is er een informatie avond op de Fluitzolder over de cursus bamboefluiten maken en bespelen volgens de leerlijn van Bea Kloosterman.
In deze leerlijn neemt Bambinos jong en oud mee langs de vaardigheden die je nodig hebt om zelf een bamboefluit te bouwen en bespelen. Beginnend met ritmes klappen en tikken leer je daarna noten lezen, solmiseren en allerlei muziektekens begrijpen. Ondertussen bouw je je eigen bamboe sopraan fluit.

Na twee jaar weet je ook alles over mineur en majeur toonladders (tot twee kruizen en mollen) en intervallen en kan je zelf een muziekstuk 'uitpluizen'.


Dinsdag 9 oktober a.s. 20.00 uur, Fluitzolder, Parklaan 3, Zeist.
Aanmelden bij Bea Kloosterman 030-6913291 of Hetty van Geene 030-6991531